Waterproef voert voor zowel het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht als voor het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier elk jaar onderzoek uit naar de aanwezigheid van het fytoplankton in een aantal oppervlaktewateren. In 2025 zijn er voor AGV 11 meren en voor HHNK 63 wateren onderzocht.
Fytoplankton zijn algen die in het water zweven, plantaardige micro-organismen, ook wel bekend onder de naam eencellige algen of wieren. Bij veel soorten zijn de cellen verenigd tot kolonies of draden.
Waarom onderzoeken we fytoplankton?
Fytoplankton vertelt veel over de kwaliteit van ons oppervlaktewater. Door onder andere het chlorofylgehalte te meten, kunnen we inschatten hoeveel algen er in totaal aanwezig zijn. Daarnaast kijken we naar welke soorten er precies voorkomen. Voor de Europese Kaderrichtlijn Water is het vooral van belang om vast te stellen of er een bloei (overmatige groei) voorkomt van bepaalde soorten.
Sommige algen geven met een bloei namelijk een waarschuwing af. Een bloei van de blauwalg Microcystis duidt bijvoorbeeld op een hoog gehalte aan nutriënten (de bloei wordt bevorderd door een hogere temperatuur in de zomer). Deze soort kan giftige stoffen produceren, reden waarom op sommige plekken een zwemverbod wordt ingesteld (zie ook: https://waterproef.nl/diensten/zwemwater/).
Grote kolonies van het blauwwier Microcytis.
Er zijn echter ook soorten die juist duiden op goede ecologische omstandigheden en schoon water: het kiezelwier Pantocksiella ocellata is daar een voorbeeld van.
Kiezelwieren maken voor zichzelf doosjes van glas (kiezel) om in te leven. Voor uitwisseling met het water zitten er patronen van spleetjes en gaatjes in het doosje waar de soort aan herkend kan worden. Op deze foto is Pantocsekiella ocellata te zien. Voor het onderzoek is de alg chemisch uit het doosje verwijderd waardoor alleen dat ‘huisje’ nog maar overgebleven is.
Een nieuw team en volop ontwikkeling
Waterproef heeft sinds kort een nieuw fytoplanktonteam. Om alle soorten goed te blijven herkennen, volgen onze medewerkers regelmatig cursussen. In het voorjaar van 2025 stond de groep Euglenophyta centraal, ook wel oogwiertjes genoemd. Deze algen zijn vaak prachtig groen en herkenbaar aan hun opvallende rode oogvlek.
Lepocinclis oxyuris, een vertegenwoordiger van de Euglenophyta, één exemplaar gefotografeerd op drie verschillende scherpstelvlakken. Dit exemplaar komt uit een recreatieplas ten Noorden van Abcoude.
Fytoplankton: basis van het leven in het water
Er bestaan verschillende groepen, zoals groenwieren, goudwieren, sieralgen, kiezelwieren en blauwalgen. Algen zijn als plantaardige organismen in staat om onder invloed van zonlicht de in het water opgeloste niet organische stoffen direct om te zetten in suikers en andere voedingsstoffen. Daarom vormen ze de basis van het voedselweb in het water:
- Algen worden gegeten door kleine waterdiertjes zoals watervlooien en roeipootkreeftjes.
- Deze dieren vormen weer voedsel voor vissen zoals spiering, brasem en blankvoorn.
Wat zegt de samenstelling van algen over de waterkwaliteit?
De soortensamenstelling van het fytoplankton is ook een indicatie voor de milieuomstandigheden ter plaatse. Daardoor geeft de soortensamenstelling veel informatie over bijvoorbeeld:
- Het zoutgehalte (zoet of brak water).
- De helderheid en het zuurstofgehalte.
- De zuurgraad.
- De hoeveelheid voedingsstoffen in het water.
Chemische metingen laten zien hoe het water er op één bepaald moment aan toe is. Organismen zoals algen geven juist een beeld van de omstandigheden over langere tijd. Daarom vullen biologische analyses en chemische metingen elkaar perfect aan.
Micrasterias rotata, een voorbeeld van een Sieralg. Deze soort komt vooral voor in helder en voedselarm water. Hij is gevonden in een duinplas ten noorden van Bergen aan Zee.
